Muhasebe Standartları (TMS/TFRS)

Türkiye Muhasebe Standartları (TMS) ve Türkiye Finansal Raporlama Standartları (TFRS), Kamu Gözetimi Kurumu (KGK) tarafından yayımlanan finansal raporlama düzenlemeleridir. Bu standartlar, işletmelerin finansal tablolarının gerçeğe uygun, karşılaştırılabilir ve şeffaf bir şekilde hazırlanmasını amaçlar.

Bölüm 1: Kavramsal Çerçeve

Kavramsal çerçeve, TMS/TFRS'nin temelini oluşturan ve standartların nasıl yorumlanması gerektiğini belirleyen üst düzey bir rehberdir. Doğrudan bir standart olmayıp, standartların anlaşılması ve uygulanması için yol göstericidir.

Kavramsal Çerçevenin Kapsamı

Kavramsal çerçeve dört ana başlık altında incelenir:

graph TD
    A["KAVRAMSAL ÇERÇEVE"] --> B["Finansal Tabloların Amacı"]
    A --> C["Niteliksel Özellikler"]
    A --> D["Finansal Tabloların Unsurları"]
    A --> E["Ölçümleme Esasları"]
    B --> F["Finansal durum
Performans
Özkaynak değişimi
Nakit akışı"]
    C --> G["Temel özellikler
(vazgeçilmez)"]
    C --> H["Destekleyici özellikler
(iyileştirici)"]

Finansal Bilginin Niteliksel Özellikleri

Temel Niteliksel Özellikler (Vazgeçilmez — Zorunlu)

Destekleyici Niteliksel Özellikler (İyileştirici — Arzu Edilir)

Finansal Tabloların Temel Varsayımları

Değerleme Ölçüleri (Ölçümleme Esasları)

graph LR
    A["DEĞERLEME ÖLÇÜLERİ"] --> B["Tarihi Maliyet"]
    A --> C["Cari Maliyet"]
    A --> D["Gerçekleşebilir Değer"]
    A --> E["Bugünkü Değer
(Kullanım Değeri)"]
    B --> B1["Edinim tarihindeki maliyet"]
    C --> C1["Halihazırda edinme maliyeti"]
    D --> D1["Piyasada satılabilecek değer"]
    E --> E1["Gelecek nakit akışlarının bugünkü değeri"]

Bölüm 2: TMS 1 — Finansal Tabloların Sunuluşu

TMS 1, finansal tabloların yapısını ve sunum esaslarını düzenler. Standart, işletmelerin hangi finansal tabloları hazırlayacağını ve bu tabloların asgari içeriğini belirler.

Tam Bir Finansal Tablo Seti

graph TD
    A["FİNANSAL TABLOLAR"] --> B["Bilanço
(Finansal Durum Tablosu)"]
    A --> C["Gelir Tablosu
(Kar veya Zarar Tablosu)"]
    A --> D["Özkaynak Değişim Tablosu"]
    A --> E["Nakit Akış Tablosu"]
    A --> F["Dipnotlar"]
    B --> G["Varlıklar = Borçlar + Özkaynak"]
    C --> H["Gelir - Gider = Dönem Karı/Zararı"]
    D --> I["Sermaye ile yapılan işlemler
ve dağıtılan temettüler"]
    E --> J["İşletme / Yatırım / Finansman"]
    F --> K["Muhasebe politikaları
ve açıklayıcı notlar"]

Bilançoda Sınıflandırma

Gelir Tablosunun Yapısı

TMS 1'e göre gelir tablosunda asgari olarak aşağıdaki kalemler gösterilir:

• Hasılat
• Finansman maliyetleri
• Vergi gideri
• Duran varlık değer düşüklüğü zararları
• Dönem karı/zararı

Bölüm 3: TMS 2 — Stoklar

TMS 2, stokların maliyetinin belirlenmesi ve finansal tablolarda taşınan değerinin tespiti ile ilgili esasları düzenler.

Stok Maliyetinin Unsurları

graph TD
    A["STOK MALİYETİ"] --> B["Satın Alma Maliyeti"]
    A --> C["Dönüştürme Maliyeti"]
    A --> D["Diğer Maliyetler"]
    B --> B1["Satın alma bedeli"]
    B --> B2["İthalat vergileri"]
    B --> B3["Taşıma, nakliye"]
    B --> B4["İskonto ve indirimler (-)"]
    C --> C1["Direkt işçilik"]
    C --> C2["Genel üretim giderleri
(değişken + sabit)"]
    D --> D1["Tasarım giderleri"]
    D --> D2["Krediler (TMS 23 kapsamında)"]

Stok Değerleme Yöntemleri

Net Gerçekleşebilir Değer (NGD)

Stoklar, maliyet bedeli ve net gerçekleşebilir değerden düşük olanı ile değerlenir.

Net Gerçekleşebilir Değer = Tahmini Satış Fiyatı - Tahmini Tamamlama Maliyeti - Tahmini Satış Giderleri

Bölüm 4: TMS 16 — Maddi Duran Varlıklar

TMS 16, maddi duran varlıkların muhasebeleştirilmesi, değerlemesi ve amortismanına ilişkin esasları düzenler.

Maliyet Unsurları

Bir maddi duran varlığın maliyeti aşağıdaki kalemlerden oluşur:

• Satın alma bedeli (varsa ticari iskontolar düşülmüş)
• Satın alma ile doğrudan ilişkilendirilebilen maliyetler (nakliye, montaj, kurulum)
• Varlığın sökümü ve yerinin restorasyonuna ilişkin tahmini maliyetler

graph LR
    A["MDV MALİYETİ"] --> B["Satın Alma Bedeli"]
    A --> C["Nakliye + Sigorta"]
    A --> D["Montaj + Kurulum"]
    A --> E["Söküm + Restorasyon"]
    A --> F["Test Giderleri"]
    B --> G["BRÜT MALİYET"]
    C --> G
    D --> G
    E --> G
    F --> G

Amortisman Yöntemleri

Yeniden Değerleme Modeli

TMS 16, maliyet modeline alternatif olarak yeniden değerleme modeline izin verir. Yeniden değerleme modelinde:

• Varlık, yeniden değerlenmiş tutarı üzerinden taşınır
• Yeniden değerleme artışları özkaynakta (yeniden değerleme fonu) muhasebeleştirilir
• Yeniden değerleme azalışları önce fonu azaltır, fonu aşan kısım gider yazılır

Bölüm 5: TFRS 16 — Kiralamalar

TFRS 16, kiracılar için kiralama işlemlerinin muhasebeleştirilmesini düzenler. Önceki TMS 17'nin yerini almıştır.

Kiralama Türleri

Kiralama — Risk ve Yararlar

graph TD
    A["KİRALAMA"] --> B["Kısa Vadeli
(12 ay)"]
    A --> C["Uzun Vadeli"]
    A --> D["Düşük Değerli
(5.000 USD altı)"]
    B --> E["Gider olarak
kaydedilir"]
    D --> E
    C --> F["Kullanım Hakkı Varlığı
(bilançoda)"]
    C --> G["Kiralama Borcu
(bilançoda)"]
    F --> H["Amortismana tabi"]
    G --> I["Faiz + Anapara ödemesi"]

Bölüm 6: TMS 23 — Borçlanma Maliyetleri

TMS 23, borçlanma maliyetlerinin muhasebeleştirilmesini düzenler.

Temel İlke

Özellikli bir varlığın (inşası veya üretimi zorunlu olarak uzun bir süreyi gerektiren varlık) edinimi, inşası veya üretimi ile doğrudan ilişkilendirilebilen borçlanma maliyetleri, ilgili varlığın maliyetine aktifleştirilir. Diğer tüm borçlanma maliyetleri gider olarak kaydedilir.

Özellikli Varlık Kriterleri

• İnşası veya üretimi zorunlu olarak uzun süre (genellikle 12 ay) gerektiren varlıklar
• Stoklar (özellikli olanlar), fabrikalar, gayrimenkuller, köprüler vb.
• Günlük tüketim için üretilen stoklar ve hazır değerler özellikli varlık değildir

Bölüm 7: TMS 36 — Varlıklarda Değer Düşüklüğü

TMS 36, bir varlığın taşınan değerinin geri kazanılabilir tutarını aşması durumunda değer düşüklüğünün muhasebeleştirilmesini düzenler.

Geri Kazanılabilir Tutar

Geri Kazanılabilir Tutar = Satış Maliyetleri Düşülmüş Gerçeğe Uygun Değer ile Kullanım Değerinden yüksek olanı

graph TD
    A["GERİ KAZANILABİLİR TUTAR"] --> B["Satış Maliyetleri Düşülmüş GUD"]
    A --> C["Kullanım Değeri"]
    B --> D["Bilgili istekli taraflar
arasındaki satış fiyatı
- Satış giderleri"]
    C --> E["Varlığın kullanımından
elde edilecek gelecek
nakit akışlarının
bugünkü değeri"]
    B --> F["Hangisi yüksekse
= Geri Kazanılabilir Tutar"]
    C --> F

Değer Düşüklüğünün İptali

• Koşullardaki değişiklik nedeniyle geri kazanılabilir tutar artarsa, değer düşüklüğü iptal edilir
• İptal sonrası taşınan değer, orijinal maliyetten amortisman düşülmüş tutarı aşamaz
• Şerefiye için değer düşüklüğü iptal edilemez

Bölüm 8: TMS 37 — Karşılıklar, Koşullu Borçlar ve Koşullu Varlıklar

TMS 37, karşılıkların, koşullu borçların ve koşullu varlıkların muhasebeleştirilmesini düzenler.

Karşılık Ayırma Koşulları

Bir karşılık, aşağıdaki üç koşulun tamamı sağlandığında ayrılır:

1. Geçmiş bir olaydan kaynaklanan mevcut bir yükümlülük bulunmalıdır
2. Yükümlülüğün yerine getirilmesi için ekonomik fayda içeren kaynakların çıkışı olası olmalıdır
3. Yükümlülüğün tutarı güvenilir bir şekilde tahmin edilebilmelidir

Koşullu Borç vs Koşullu Varlık

graph TD
    A["GEÇMİŞ OLAY"] --> B["Mevcut Yükümlülük
Var mı?"]
    B -->|"Evet"| C["Kaynak Çıkışı
Olası mı?"]
    B -->|"Hayır"| D["Koşullu Borç"]
    C -->|"Evet"| E["Güvenilir Tahmin
Mümkün mü?"]
    C -->|"Hayır"| D
    E -->|"Evet"| F["KARŞILIK AYRILIR"]
    E -->|"Hayır"| D

Bölüm 9: TMS 7 — Nakit Akış Tablosu

TMS 7, nakit akış tablosunun hazırlanması ve sunumunu düzenler. Nakit akışları üç ana faaliyet türüne ayrılır.

Nakit Akış Sınıflandırması

graph LR
    A["NAKİT AKIŞ TABLOSU"] --> B["İşletme Faaliyetleri"]
    A --> C["Yatırım Faaliyetleri"]
    A --> D["Finansman Faaliyetleri"]
    B --> E["Net İşletme Nakit Akışı"]
    C --> F["Net Yatırım Nakit Akışı"]
    D --> G["Net Finansman Nakit Akışı"]
    E --> H["DÖNEM NET NAKİT DEĞİŞİMİ"]
    F --> H
    G --> H

Raporlama Yöntemleri

Bölüm 10: TMS 21 — Kur Değişiminin Etkileri

TMS 21, yabancı para işlemlerin kaydedilmesi ve kur farklarının muhasebeleştirilmesini düzenler.

Yabancı Para İşlemlerinde Değerleme

Parasal ve Parasal Olmayan Kalem Ayrımı

Kur Farklarının Muhasebeleştirilmesi

Bölüm 11: TMS 29 — Yüksek Enflasyon Dönemlerinde Finansal Raporlama

TMS 29, yüksek enflasyonlu ekonomilerde faaliyet gösteren işletmelerin finansal tablolarının düzeltilmesini düzenler.

Parasal / Parasal Olmayan Kalem Ayrımı

graph TD
    A["ENFLASYON DÜZELTMESİ"] --> B["Parasal Kalemler"]
    A --> C["Parasal Olmayan Kalemler"]
    B --> D["Düzeltilmez
Zaten nominal değer
Parasını kaybeder"]
    C --> E["Düzeltilir
Genel fiyat endeksi ile
Reel değer korunur"]
    D --> F["Kasa, Banka,
Alacaklar, Borçlar"]
    E --> G["Stoklar, MDV,
Hisse Senetleri, Sermaye"]

Uygulama Koşulları

• Son 3 yıllık kümülatif enflasyon oranının %100'ü aşması
• Yüksek enflasyonlu ekonomi olarak değerlendirme (KGK kararı)

Bölüm 12: TFRS 3 — İşletme Birleşmeleri

TFRS 3, işletme birleşmelerinin muhasebeleştirilmesini düzenler.

Konsolidasyonun Temel Kavramları

Satın Alma Yöntemi

graph TD
    A["SATIN ALMA YÖNTEMİ"] --> B["Satın alan belirlenir"]
    A --> C["Satın alma maliyeti belirlenir"]
    A --> D["Satın alma tarihinde
varlık ve borçlar GUD ile ölçülür"]
    C --> E["Maliyet > GUD = Şerefiye"]
    C --> F["Maliyet < GUD = Negatif şerefiye
(gelir kaydedilir)"]

Şerefiye (Goodwill)

• Şerefiye, satın alma maliyetinin, satın alınan işletmenin tanımlanabilir varlık ve borçlarının gerçeğe uygun değerindeki payını aşan kısmıdır.
• Şerefiye, amortismana tabi değildir.
• Şerefiye, yılda bir kez veya değer düşüklüğü belirtisi olduğunda değer düşüklüğü testine tabi tutulur.
• Şerefiye için ayrılan değer düşüklüğü iptal edilemez.

Bölüm 13: TFRS 9 — Finansal Araçlar

TFRS 9, finansal araçların sınıflandırılması, muhasebeleştirilmesi ve ölçümünü düzenler.

Finansal Varlıkların Sınıflandırılması

Finansal Borçlar

• Finansal borçlar ilk kayıtta gerçeğe uygun değerinden ölçülür
• Sonraki dönemlerde itfa edilmiş maliyet ile değerlenir
• Alım satım amaçlı finansal borçlar GUD farkı kar/zarara yansıtılarak ölçülür

Bölüm 14: TFRS 15 — Müşteri Sözleşmelerinden Hasılat

TFRS 15, hasılatın muhasebeleştirilmesine ilişkin kapsamlı bir çerçeve sunar.

Beş Aşamalı Hasılat Modeli

graph LR
    A["AŞAMA 1"] --> B["Sözleşmenin
belirlenmesi"]
    B --> C["AŞAMA 2"]
    C --> D["Edim yükümlülüklerinin
belirlenmesi"]
    D --> E["AŞAMA 3"]
    E --> F["İşlem bedelinin
belirlenmesi"]
    F --> G["AŞAMA 4"]
    G --> H["İşlem bedelinin
edim yük.
dağıtılması"]
    H --> I["AŞAMA 5"]
    I --> J["Hasılatın
muhasebeleştirilmesi"]

Hasılatın Zamanlaması

Bölüm 15: TMS 12 — Gelir Vergileri

TMS 12, gelir vergilerinin muhasebeleştirilmesini düzenler. Ertelenmiş vergi kavramı bu standardın temelini oluşturur.

Ertelenmiş Verginin Kaynağı

Ertelenmiş vergi, muhasebe karı ile vergi matrahı arasındaki geçici farklardan kaynaklanır.

graph TD
    A["VERGİ KARŞILAŞTIRMASI"] --> B["Muhasebe Karı
(TMS'ye göre)"]
    A --> C["Vergi Matrahı
(VUK'a göre)"]
    B --> D["Geçici Farklar"]
    C --> D
    D --> E["Ertelenmiş Vergi Varlığı
(gelecekte indirilebilir fark)"]
    D --> F["Ertelenmiş Vergi Borcu
(gelecekte vergilendirilebilir fark)"]

Ertelenmiş Vergi Varlığı / Borcu Hesaplaması

Ertelenmiş Vergi = Geçici Fark x Yürürlükteki Vergi Oranı

Cari Vergi

• Cari dönem vergi gideri, vergi matrahına cari vergi oranı uygulanarak hesaplanır
• Kısa vadeli borç (veya varsa peşin ödenmişse varlık) olarak bilançoda gösterilir

Bölüm 16: Diğer Önemli Standartlar (Özet)

TMS 8 — Muhasebe Politikaları, Tahmin Değişiklikleri ve Hatalar

TMS 24 — İlişkili Taraf Açıklamaları

• İlişkili taraflar: ana ortaklık, bağlı ortaklık, iştirakler, üst düzey yöneticiler
• İlişkili taraf işlemleri dipnotlarda açıklanmalıdır

TMS 41 — Tarımsal Faaliyetler

• Canlı varlıklar (hayvanlar, ağaçlar) gerçeğe uygun değer ile ölçülür
• Tarımsal ürünler hasat noktasında GUD ile değerlenir

TFRS 8 — Faaliyet Bölümleri

• İşletmeler, faaliyet bölümlerine ilişkin bilgileri dipnotlarda açıklamalıdır
• Bölüm raporlaması, işletmenin iç yönetim yapısına dayanır (yönetim yaklaşımı)

SGS Sınav Stratejisi

En Sık Sorulan Standartlar (Sıklık Sırasına Göre)

Sınav Püf Noktaları

Sık Sorulan Soru Kalıpları

Standartların Kod Numaralarına Göre İndeks

Video Dersler

Aşağıdaki videoları YouTube'da izleyerek ders konularını pekiştirebilirsin.